For the naysayers

This post is for those who think that Saving Vikrant is impractical.
===============

This is the Mary Rose. She was the flagship of Henry VIII of England.

She sank in 1545 off the coast of England. And for 437 years remained at the bottom of the sea.

After years of searching, planning and preparations, it was salvaged on 11 Oct 1982.

About £ 35 million were spent on this project. About Rs 354 Crores in today's exchange rate.

For past 30 years jets have sprayed millions and millions of gallons of conserving fluids over the remains of Mary Rose.

And now, the jets have been turned off, and She'll be air-dried for years to remove 100 tons of water.

Rear Admiral John Lippiett, CE of Mary Rose Trust, has spent 10 years helping to raise funds to pay for the museum and conservation efforts.

Finally, last year, She got a permanent home at the Mary Rose Museum, costing £ 27 million, at Portmouth Historic Dockyard.

http://www.mirror.co.uk/news/uk-news/mary-rose-secrets-henry-viiis-1920833

Even now you can save Vikrant. Sign the petition below.
http://chn.ge/QaBJGu

Maratha Ship Exhibition

Flanked by Maharashtra chief minister Sharad Pawar (left) and defence minister K C Pant (right), Prime Minister Rajiv Gandhi inaugurates an exhibition of maritime heritage of India at Prince of Wales museum in Bombay on February 15, 1989.

Image source : The Times of India
http://www.timescontent.com/tss/showcase/preview-buy/125845/News/Sharad-Pawar-K-C-Pant-Rajiv-Gandhi.html

किल्ले सिंधुदुर्गचा ३४८ वा वर्धापन दिन उत्साहात साजरा

Save INS Vikrant

Sign our petition here.

http://chn.ge/QaMwAG

Manohar Malgonkar

Writer of Kanhoji Angrey, A Maratha Admiral, & Chhatrapatis of Kolhapur - Manohar Malgonkar

मनोहर माळगावकर
- म. कृ. नाईक

माळगावकर, मनोहर दत्तात्रय : (जुलै १९१३ - १४ जून २०१०) इंडो-अँग्लिअन कादंबरीकार. जन्म मुंबईचा. मुंबई विद्यापीठातून बी.ए. झाले. आरंभी सैन्यात वरिष्ठ हुद्यावर नोकरी, नंतर खाणीच्या व्यवसायात पडले. पुढे केवळ शेती आणि लेखन.

भारतीय सेनाविश्वाचे प्रत्ययकारी दर्शन घडविणारी डिस्टंट ड्रम (१९६१) ही माळगावकरांची पहिली कादंबरी. त्यानंतर काँबट ऑफ शॅडोज (१९६२), द प्रिन्सेस (१९६३), ए. बेंड इन द गँजेस (१९६४) आणि द डेव्हिल्स विंड (१९७२) ह्यांसारख्या त्यांच्या कादंबऱ्या प्रसिद्ध झाल्या. चहामळ्याच्या पार्श्वभूमीवर लिहिलेल्या काँबट ऑफ शॅडोजमध्ये हेन्री विंटन ह्या स्वार्थी, आत्मकेंद्रित वृत्तीच्या व्यवस्थापकाची कहाणी सांगितली आहे. द प्रिन्सेस ही माळगावकरांची सर्वोत्कृष्ट साहित्यकृती. स्वातंत्र्यप्राप्तीनंतर संस्थानांच्या विलीनीकरणाच्या प्रक्रियेत सापडलेल्या बेगवाड नावाच्या संस्थानाची कहाणी सांगणाऱ्या ह्या कांदबरीस मोठे यश लाभले. संस्थानिकांबद्दल एक प्रकारची ओढ बाळगूळही सरंजामशाही व लोकशाही ह्यांच्यातील द्वंदं त्यांनी समतोलपणे रंगविले आहे. ए बेंड इन द गँजेस ही कादंबरी भारताच्या फाळणीच्या पार्श्वभूमीवरची. सूड आणि क्रौर्य ह्यांचे रोमांचकारी दर्शन तीत घडते. १८५७ चे स्वातंत्र्यसमर हा द डेव्हिल्स विंडचा विषय आहे. भा. द. खेर ह्यांनी माळगावकरांच्या काँबट ऑफ शॅडोज, द प्रिन्सेस आणि द डेव्हिल्स विंड ह्या कादंबऱ्याचे मराठी अनुवाद केले आहेत. (अनुक्रमे अधांतरी, द प्रिन्सेस आणि पिसाटवारे).

ए टोस्ट इन वॉर्म वाइन (१९७४) हा त्यांचा कथासंग्रह. वेधक कथावस्तूची निवड, कथनाचे, कौशल्य, नाट्यमय प्रसंगांची आवड ही माळगावकरांच्या कथा-कादंबऱ्याची काही लक्षणीय वैशिष्ट्ये होत.

कान्होजी आंग्रे, मराठी ॲडरिमल (१९५९), पुआर्स ऑफ देवास, सिनिअर (१९६३) आणि छत्रपतीज ऑफ कोल्हापूर (१९७१) हे त्यांनी लिहिलेले इतिहासग्रंथ. ह्यांखेरीज द मेन हू किल्ड गांधी हे त्यांचे पुस्तक १९७८ साली प्रसिद्ध झाले.

संदर्भ : Amur, G. S. Manohar Malgonkar, New Delhi, 1973.

तीन आरमारी घराणी

मराठेशाहीत कितीतरी आरमारी घराणी होऊन गेली असतील. पण सध्या आरमारी घराणी, किंवा त्यांचे वंशज सहजासहजी सापडत नाही. यांत कोणी समुद्रावर कीर्ती प्राप्त केली असावी, तर कोणी जंजिरे, जहाजे बांधली असावी, तर कोणी दरबारी, दिवाणी कामं सांभाळली असावी. पण आज हे आहेत कुठे?

माझ्या माहितीतील सध्या विद्यमान असलेलली ३ घराणी...

शिवकालीन - भाटकर, भाट्ये गाव, रत्नागिरी.

आंग्रेकालीन - आंग्रे, अलिबाग

पेशवेकालीन - धुळप, विजयदुर्ग.

आरमाराच्या तीन कालखंडाच्या तीन घराणी फक्त !!!

बाकीचे कुठे आहेत? काय करत आहेत? काहीच पत्ता नाही

काही मोजकी आडनावे खाली देत आहे. पहा, कदाचित यांत आपलं आडनाव तर नाही ना?

कोळी-पाटील, सारंग, भंडारी, काटे, जाधव, खान, वाघमारे, खराटे, खराडे, पडवळ, सूर्यवंशी, मोहिते, गुजर, मीरा, बेळोसे, कुवेस्कर, जैतापुरकर, विचारे, कांबळी, तेंडूलकर, घाटे, फडके, गोळे, शिंदे, इतबार, हसन, याकुब, काळेगावकर, मिस्त्री/मेस्त्री, मानकर, महाडिक, शेलाटकर, पोटे, मयेकर, बापट, सिर्सेकर...

अजून कितीतरी नावं शोधायची बाकी आहेत. आणि अशी कितीतरी नावं आपल्याला कधीच कळणार नाही... 

पण शोधायचं काम मी थांबवणार नाही. 

छत्रपती स्वामींच्या पुण्यप्रतापे यश मिळवू.

टीप : वरील चित्राचे कलाकार कोण आहेत याची मला कल्पना नाही. म्हणून त्यांचे नाव इथे नमूद करू शकलेलो नाही. तरी, याचे हक्कदार मी शोधत आहे. जर आपण असाल तर कृपया pratish@marathanavy.in वर इमेल करावे. आपले नाव इथे नमूद करू.

मुंबईचा राखणदार – शिवडीचा किल्ला

मुंबई बेटावर वांद्रे, माहीम, वरळी, काळा किल्ला, रिवा, शीव, शिवडी, माझगाव, डोंगरी, सेंट जॉर्ज फोर्ट, बॉम्बे फोर्ट असे एकूण अकरा किल्ले बांधण्यात आले आहेत. पैकी बॉम्बे,फोर्ट, माझगाव आणि डोंगरी हे किल्ले आज अस्तित्वात नाहीत. मात्र, मुंबईच्या इतिहासाची साक्ष देणारे वरळी, सायन, धारावी, माहीम आणि वांद्र्याचा किल्ला आजही आपल्या अस्तित्वासाठी धडपडत आहेत. एकेकाळी मुंबईची राखण करणारा शिवडीचा किल्लाही त्याला अपवाद नाही.

हार्बर लाइनवरचे शिवडी स्थानक. पश्चिमेला उतरलात की, सुक्या मासळीचा वास नाकात भरतो. शिवडीच्या पश्चिमेलाच तशी माणसांची वस्ती. पूर्वेकडचा भाग तसा ओसाडच म्हणावा लागेल. कारण माणसांची अगदीच तुरळक वस्ती आणि बाकी सगळं घासलेट बंदर म्हणूनच परिचित. याच ठिकाणी जानेवारी ते एप्रिल महिन्यात फ्लेमिंगो बघायला गर्दी होते. एरव्ही या परिसरात फारसं कोणी फिरकतच नसावं. दिवसाढवळ्याही या ठिकाणी माणसं तशी फारच कमी दिसतात. सुरुवातीची एक-दोन टपरीवजा दुकानं सोडली तर बाकी सगळा परिसर ओसाडच म्हणावा लागेल. असं जरी असलं तरी हा परिसर दुतर्फा झाडांचा. या रस्त्याच्या टोकाशी आलं की, समोरच दग्र्याचं नाव लिहिलेली हिरवी पाटी दिसते. त्या कमानीपासून पुढे लांब लांब पाय-या दिसतात. या पाय-या किल्ल्याच्या आहेत याची पुसटशी कल्पनाही कोणाला येणार नाही. या पाय-या चढून वर गेलं की, प्रथम नजरेत भरतो तो पांढरा, हिरा आणि गुलाबी रंगातला सैयद जलाल शाह सैयद मुराद शाह यांचा दर्गा दिसतो. दर्ग्याच्या बाजूला शिवडीच्या खाडीचा नयनरम्य परिसर नजरेत भरतो. पायऱ्या चढून आल्याचा शीण कुठल्या कुठे निघून जातो. या खाडीचं आणखी एक वैशिटय़ म्हणजे या खाडीतून समोरच चेंबुरचे अणुशक्तीनगरही दिसतं. या निसर्गरम्य परिसराचा आस्वाद घेऊन जरासे वळलात की. बाजूलाच असलेली तटबंदी आपलं लक्ष वेधून घेते. हाच तो शिवडीचा किल्ला.

या किल्ल्याची तटबंदी आजही मजबूत आहे. मध्यंतरी किल्ल्याचं नूतनीकरण करण्यात आलं होतं. मुख्य रस्त्यापासून जरा लांब असल्याने गोंगाटाचा लवलेशही नाही. त्यात भक्कम तटबंदी त्यामुळे शिरकाव करताना मन जरा साशंक होतं. इतकंच काय इथे कोणाला काही झालं तरी कित्येक दिवस कोणाला कळणारच नाही. पण एकदा का किल्ल्यात शिरकाव केला की, आपण अवाक झाल्याशिवाय राहत नाही. मजबूत तटबंदीत असलेली मोकळी जागा, मध्येच असणा-या पाय-या यामुळे आसपासची मुलं येथे अभ्यास करायला येतात.

मुंबई बेटाच्या पूर्व किना-याचे रक्षण करण्यासाठी सेंट जॉर्ज, डोंगरी, माझगाव, शिवडी हे किल्ले बांधण्यात आले. बॉम्बे फोर्टवर होणारे थेट हल्ले या बालेकिल्ल्यांमुळे रोखता यावे, हा याचा मुख्य हेतू होता. शिवडीचा किल्ला बहादूरखानाच्या ताब्यात असताना किल्ल्याच्या प्रवेशद्वाराजवळ पीराचा दर्गा बांधण्यात आला. १५३४ च्या तहात हा किल्ला पोर्तुगीजांच्या ताब्यात आल्यावर या किल्ल्याची डागडुजी करण्यात आली. १६७२ मध्ये जंजि-याच्या सिद्धीकडून मुंबईवर झालेल्या हल्ल्यानंतर इंग्रजांनी अनेक नवीन किल्ले बांधले आणि जुने किल्ले मजबूत केले. परळ बेटाच्या पूर्व किना-यावरील टेकडीवर असलेल्या शिवडी किल्ल्याचे नूतनीकरण इंग्रजांनी १६८० मध्ये केले. १६८९ मध्ये जंजि-याच्या सिद्धी याकूत खानने मुंबईवर केलेल्या हल्ल्यात त्याने शिवडी, माहीम आणि माझगाव हे किल्ले जिंकले. त्यावेळी शिवडी किल्ल्यावर ५० शिपाई, एक सुभेदार आणि १० तोफा असल्याची नोंद ऐतिहासिक पुस्तकात सापडते. इंग्रजांनी देशांतर्गत शस्त्रूंचा बिमोड केल्यावर या किल्ल्याचा उपयोग तुरुंग म्हणून केला जात होता. त्यानंतरच्या काळात मुंबई पोर्ट ट्रस्टचे गोडाऊन म्हणून याचा उपयोग झाला. त्याआधी पनवेल, उरण, ठाणे घारापुरीचा डोंगर या परिसरात होणा-या व्यापारावर, जहाजांवर, लक्ष ठेवण्यासाठी या किल्ल्याचा उपयोग होत असे.

असा हा शिवडीचा किल्ला. इतर किल्ल्यांच्या तुलनेत या किल्ल्याची परिस्थिती तशी उत्तमच आहे, असं म्हणायला हरकत नाही. या ठिकाणी कचऱ्याचं साम्राज्य नसलं तरी गर्दुल्ले, भिकारी यांचा विळखा पडला आहे. रात्रीच्या काळोखात या ठिकाणी गैरवर्तनही होत असल्याची माहिती किल्ल्याची देखभाल करणारे अब्दुल रहीम मुजावर यांनी दिली. गेली ४०० वर्षे मुजावर यांचं कुटुंब किल्ल्याच्या शेजारी असलेल्या दग्र्याची आणि किल्ल्याची देखभाल करत आहेत. ते म्हणतात, ‘आमच्या परीने जेवढं शक्य होतं तितकी देखभाल आम्ही करतो. पण प्रत्येकाला थोपवणं आम्हाला शक्य होत नाही.’

मुंबईच्या इतिहासात शिवडी किल्ल्याचे स्थान महत्त्वपूर्ण होते. सत्ता संपादनासाठी पूर्वी गडकिल्ल्यांचे महत्त्व होते. मात्र, आता सत्ता संपादनासाठी किल्ल्यांची गरज उरली नसल्यामुळे हा किल्लाही अडगळीत पडला आहे. मुंबईचा इतिहास लिहिला जाईल त्यावेळी या इतिहासाच्या साक्षीदाराचा उल्लेख करण्यावाचून गत्यंतर नसेल.